‘We zijn al jaren samen en kennen elkaar door en door. Ik weet precies hoe hij zich voelt en wat er in hem omgaat, daar hoeven we het nu écht niet specifiek over te hebben hoor.’ Veel mensen denken te weten wat er in een ander omgaat. Soms kan dat zijn omdat ze elkaar al jaren kennen, maar ook omdat ze denken dat iedereen zich wel zo zou voelen in een dergelijke situatie door vanuit zichzelf te redeneren. Toch is het gevaarlijk hier zomaar vanuit te gaan. Ontdek waarom het zo belangrijk is met elkaar te blijven praten.

Ieder mens verandert voortdurend

Je bent als mens geen statisch iets, maar meer een proces. Je lichaam, je waarden, je kijk op dingen veranderen voortdurend. Vanuit huis kun je een bepaalde opvoeding hebben meegekregen, waardoor je bijvoorbeeld heel erg tegen iets bent. Door ervaringen in je leven, door boeken te lezen of andere mensen te spreken, kun je ineens 180 graden draaien qua mening. Sommige mensen kunnen je dit verwijten als inconsistentie en draaikonterij. Ik zie het als een mooi proces van groei en eigen mening vorming.

Eigen persoonlijke verandering

Een heel persoonlijk voorbeeld waarin ik zelf rigoureus ben veranderd: Ik heb jaren geroepen dat ik niet aan kinderen moest denken. Ik zag hen als lastpakken, die je leven volledig verpesten. Mijn vrijheid zou weg zijn, ik zou niet verder kunnen groeien in m’n carrière enzovoort. De enige reden om wel kinderen te ‘nemen’, zou zijn dat ik nog eens bezoek zou krijgen als ik later oud en alleen in een verpleeghuis zat. Dat laatste vond ik overigens een hele slechte en egoïstische reden en zou nooit mijn drijfveer zijn.

En nu?

Nu, nog geen twee jaar later, sta ik hier heel anders in. Ik stoor me niet meer aan een kind wat om me heen dwarrelt, maar ga er eerder mee spelen of praten en vind ze vaak zelfs leuk. Wie had ooit gedacht dat dát zou veranderen?! Mensen die me de laatste tijd niet hebben gesproken, zullen als vanzelfsprekend aannemen, dat ik kinderen nog even irritant vind als altijd. Een aanname die niet meer blijkt te kloppen, doordat er dingen in mijn leven zijn gebeurd, die me een andere kijk en visie hebben gegeven op het leven. Ze hebben mij doen veranderen. Stel dat ik nou te horen zou krijgen dat ik geen kinderen zou kunnen krijgen, dan zouden veel mensen kunnen denken ‘acht dat maakt niet uit, want ze wilde toch geen kinderen’. Van hieruit kunnen hele vervelende en kwetsende situaties ontstaan.

Een ziekte verandert je

Juist het krijgen of hebben van een ziekte doet je veranderen. Of je nu wilt of niet, je zult moeten dealen met de situatie waar je in zit. Bij mij is het mijn burn-out geweest, die me aan het denken heeft gezet en veranderprocessen in gang zette.

Ook (of misschien zelfs) van hoge dwarslaesie patiënten (vanaf de nek verlamd) heb ik hetzelfde gehoord. Waar ze vanuit hun gezonde toestand hadden gedacht ‘als ik ooit een dwarslaesie zou krijgen, hoef ik niet meer te leven’, ervaren ze hun leven nu juist als veel waardevoller dan voorheen en genieten ze veel meer. Dit hadden ze zich van te voren niet voor kunnen stellen. Het perspectief verandert. Dit is overigens niet iets wat van de een op de andere dag gebeurt, hier gaat een heel proces aan vooraf. En juist tijdens dat proces kun je wel wat steun gebruiken.

Maar niet alleen je perspectief, ook je gedrag en reactie op wat er speelt kan veranderen. Je ziet bijvoorbeeld in dat gedrag wat je altijd vertoonde niet helpend is in de situatie waar je nu in zit. Je besluit je anders te gedragen en te handelen om met de situatie om te kunnen gaan. Dit kan voor je omgeving erg wennen zijn, omdat het voor hen kan lijken dat ze ineens met een ander persoon te maken hebben.

Het moment bepaalt je reactie

Wanneer je lekker in je vel zit, zul je op eenzelfde situatie heel anders reageren dan wanneer je depressief bent. Dan is niet zozeer de situatie bepalend voor je veranderde gedrag, maar jouw stemming en beleving van de situatie. Als ik mijn vriend plaag, kunnen we de grootste lol hebben als hij zelf ook in een rellerige bui is, maar wanneer ik het doe wanneer hij geconcentreerd bezig is met iets, hoef ik zeker niet dezelfde reactie te verwachten.

Hetzelfde kan ook gelden wanneer iemand nooit echt een prater is geweest. Tijdens zijn ziek-zijn wordt er daardoor vanuit gegaan dat je maar beter niet teveel (diepe) vragen kan stellen, omdat hij dat vervelend zou vinden.

Wie zegt dat dit nu, op dit moment, nog steeds zo is? Weet je dat zeker? Misschien heeft de zieke het zijn hele leven kunnen redden met het in zichzelf oplossen van moeilijke situaties, maar kan hij niet meer dealen met wat hij nu op zijn bordje krijgt. Hij zou mogelijk maar wat graag zijn zorgen willen delen met de mensen om hem heen. Maar niemand vraagt hem iets… En hoe moet hij dat dan doen? Hij heeft dit zijn hele leven nog nooit gedaan en heeft vanuit zichzelf een enorme drempel om zich te uiten. Hoe fijn zou het voor hem zijn als iemand hem deze drempel over zou helpen en hem blanco zou benaderen zonder oordeel en zonder voorkennis?

Blijf met elkaar praten en wees nieuwsgierig

Mijn advies: blijf met elkaar praten alsof je elkaar net hebt ontmoet en je geen idee hebt hoe iemand zich voelt of in het leven staat. Stel open vragen en wees niet suggestief. Probeer samen te vatten wat de ander heeft gezegd en check of je het goed begrepen hebt. Stel voor je gevoel ‘domme’ vragen waarvan je denkt dat je het antwoord al lang weet. Je zult verrast zijn hoe vaak je een andere reactie krijgt dan je had verwacht.

Soms zal iemand je aankijken met een blik van ‘dat is toch logisch?’. Geef op zo’n moment gewoon aan dat je het je voor zou kunnen stellen. Maar dat het ook heel anders zou kunnen zijn. Je wilde dit niet zomaar aannemen en zou het graag van de persoon zelf willen horen. Hier is meer begrip voor dan voor het voortdurend verkeerd aannemen/gissen hoe het voor een ander zou moeten zijn en de plank volledig mis slaan. Dit laatste kan een gevoel van onbegrip en frustratie geven en is vaak niet bevorderlijk voor jullie onderlinge relatie.

Hoe is dit voor jou?

Heb jij situaties meegemaakt waarin jijzelf of de ander dingen aannam zonder écht door te vragen? Wat was hier het resultaat van? Hoe zou je dit in het vervolg aanpakken?